Stakeholdersbijeenkomst Gorecht Presteert: zonder perspectief voor de boer geen toekomst voor het veen
Op donderdag 29 oktober kwamen boeren, overheden en gebiedspartners samen op het melkveebedrijf van Berend Steenbergen in Onnen. Tijdens de stakeholdersbijeenkomst van Gorecht Presteert werd teruggekeken op de eerste twee projectjaren en vooruitgeblikt naar de periode na 2028. Er is veel bereikt en er bestaat trots op de samenwerking. Tegelijkertijd werd één ding duidelijk: zonder langetermijnperspectief voor de boeren komt ook de toekomst van het veen onder druk te staan.
Twee jaar ervaring in de praktijk
Binnen Gorecht Presteert werken acht boeren samen met verschillende gebiedspartners aan het behoud van veengronden en aan doelen rond klimaat, biodiversiteit en toekomstbestendige landbouw. Tijdens de bijeenkomst werden de voortgang, opgedane ervaringen en verschillende maatregelen toegelicht.
Een belangrijk onderdeel is het vernatten van veenbodems. Dat gebeurt onder meer door het verhogen van slootwaterpeilen en de aanleg van waterinfiltratiesystemen. Daarnaast werken drie melkveehouders aan extensivering van hun bedrijf. Daarbij gaat het niet alleen om minder dieren per hectare, maar juist om de samenhang met natuurbeheer, weidevogels, waterbeheer en het toekomstperspectief van het bedrijf.
De bijeenkomst maakte duidelijk hoeveel kennis inmiddels in de praktijk is opgebouwd. Tegelijkertijd werd benadrukt dat maatregelen alleen kunnen slagen wanneer ze passen bij het gebied en bij de dagelijkse bedrijfsvoering van boeren.
“Dan heb je hier gewoon een zwembad”
Tijdens het panelgesprek, onder leiding van dagvoorzitter Irene van Dorp, gingen Henk-Jan Hoving, Leo Wenneger, Inge Eshuis en Marco Glastra vanuit landbouw, provincie, waterschap en natuur met elkaar in gesprek.
De urgentie van veenoxidatie kwam nadrukkelijk aan de orde. Op de vraag hoe groot het probleem is, was Inge Eshuis van het waterschap duidelijk: “Het probleem is groot.”
Wanneer veengronden te droog worden, breekt het veen af en daalt de bodem. Als de bodem blijft dalen, komt het gebied steeds lager te liggen en wordt het waterbeheer steeds ingewikkelder. Eshuis schetste de mogelijke consequentie beeldend: “Dan heb je hier gewoon een zwembad.”
Veenoxidatie heeft niet alleen gevolgen voor het watersysteem, maar ook voor de landbouw, de uitstoot van broeikasgassen en toekomstige generaties. Stoppen met de ingezette maatregelen is daarom geen eenvoudige weg terug. Zoals tijdens het panel krachtig werd samengevat: “Het is geen optie om te stoppen.”
Water en bodem en een rendabele landbouw
Water en bodem sturend laten zijn hoeft volgens de panelleden niet automatisch tegenover een rendabele landbouw te staan. Die tegenstelling is te eenvoudig. Het gaat erom dat landgebruik en bedrijfsvoering aansluiten bij de bodem en het watersysteem.
Gorecht kent veen-, klei- en zandgronden, die ieder hun eigen mogelijkheden en beperkingen hebben. Wat op zandgrond mogelijk is, past niet vanzelfsprekend op veengrond. Boeren kennen hun grond en stemmen hun bedrijfsvoering daar in de praktijk al op af.
Juist daarom zijn lokaal maatwerk en de praktijkkennis van boeren onmisbaar. Water en bodem kunnen richting geven, maar de maatregelen moeten wel uitvoerbaar zijn op het boerenerf. Daarbij moet ook worden gekeken naar andere inkomsten dan alleen melkproductie of gewasopbrengst.
Boeren leveren meer dan voedsel
Een belangrijk onderwerp tijdens het gesprek was de waarde van de maatschappelijke diensten die boeren leveren. Naast voedselproductie dragen zij bij aan waterbeheer, biodiversiteit, weidevogels, het landschap en het beperken van veenoxidatie.
Voor boeren blijft het bedrijfseconomische perspectief daarbij essentieel. Wanneer extensivering en maatschappelijke diensten niet structureel worden gewaardeerd, ontstaat de druk om opnieuw meer te produceren. Een deelnemende boer legde uit dat hij uiteindelijk wel zijn boterham moet kunnen verdienen. Als maatschappelijke prestaties geen inkomsten opleveren, blijft de melkproductie de basis en ligt intensivering opnieuw voor de hand.
Extensivering vraagt daarom niet alleen iets van boeren, maar ook van overheden en de samenleving. Voldoende grond, passende vergunningen, een duurzaam verdienmodel en duidelijkheid over toekomstig beleid zijn belangrijke voorwaarden. Zonder die zekerheid wordt het moeilijk om investeringen te doen en het bedrijf over te dragen aan een volgende generatie.
Ruimte voor lokaal maatwerk
Ook de rol van provincie en waterschap kwam aan bod. Landelijke plannen en doelstellingen moeten uiteindelijk worden vertaald naar maatregelen die in een specifiek gebied uitvoerbaar zijn. Wat elders werkt, hoeft niet automatisch passend te zijn voor Gorecht.
De ervaringen binnen Gorecht Presteert laten zien dat gebiedsgericht samenwerken kansen biedt. Boeren, overheden en andere betrokken partijen brengen ieder hun eigen kennis en belangen in. Door maatregelen gezamenlijk te ontwikkelen, kunnen oplossingen ontstaan die niet alleen op papier kloppen, maar ook in de praktijk werken.
Daarbij is het belangrijk dat praktijkervaringen daadwerkelijk doorwerken in beleid. De aanwezigen riepen op om ruimte te blijven bieden voor differentiatie, maatwerk en oplossingen die aansluiten bij de kenmerken van het gebied.
Samen verder na 2028
Gorecht Presteert loopt nog twee jaar door. De blik is echter nadrukkelijk gericht op de periode daarna. De gedeelde ambitie is dat de samenwerking en maatregelen na 2028 niet stilvallen of opnieuw afhankelijk worden van een tijdelijk project.
Om dat mogelijk te maken, zijn ook de provincie en de landelijke overheid aan zet. Keuzes over vergunningen, grond, waterbeheer en de structurele waardering van maatschappelijke diensten kunnen niet alleen binnen het gebied worden opgelost. Boeren en gebiedspartners hebben behoefte aan duidelijkheid en langdurige afspraken waarop zij hun bedrijfsvoering en investeringen kunnen baseren.
Een bezoek van de verantwoordelijke minister aan Gorecht zou daarom zeer waardevol zijn. Het biedt de mogelijkheid om met eigen ogen te zien wat de samenwerking in de praktijk oplevert en om rechtstreeks met boeren en gebiedspartners te bespreken wat nodig is om de ingezette ontwikkeling na 2028 voort te zetten.
Alleen met langdurige afspraken, duidelijke verantwoordelijkheden en een gezamenlijke gebiedsvisie kunnen extensivering, hogere waterpeilen, natuurbeheer en een economisch gezond boerenbedrijf duurzaam samengaan.
“Vooral ook trots”
Dagvoorzitter Irene van Dorp vatte aan het einde van de bijeenkomst het positieve gevoel van de ochtend samen: “Vooral ook trots, dat vond ik mooi om te zien.”
Die trots is terecht. Er is veel energie, kennis en betrokkenheid in het gebied aanwezig. De samenwerking tussen boeren en gebiedspartners staat stevig. De komende twee jaar moeten worden benut om die samenwerking te vertalen naar een blijvend perspectief voor landbouw, water, natuur en landschap in Gorecht.
Meer informatie het project Gorecht Presteert
Wil je meer lezen over het unieke samenwerkingsproject van Gorecht Presteert in veenweidegebieden en Natura 2000-overgangsgebieden? Klik hier.
Op deze pagina lees je alles over hoe we samen met acht boeren werken aan klimaat, natuur en biodiversiteit.

